Bazylika Mariacka w Krakowie

Bazylika Mariacka (kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny) stoi na krakowskim Rynku Głównym od XIV wieku. Obecna budowla to trzeci kościół w tym miejscu - pierwszy powstał jeszcze w XI wieku, drugi zniszczyli Tatarzy w 1241 roku. Budowę gotyckiej bazyliki, która widzimy dziś, rozpoczęto około 1290 roku, a zakończono w okolicach 1484 roku z dostawieniem hełmu na wyższej wieży.

Najsłynniejszy element kościoła to ołtarz Wita Stwosza z lat 1477-1489 - największy gotycki ołtarz drewniany w Europie, o wymiarach 13 na 11 metrów. Ołtarz składa się z ponad 200 rzeźbionych postaci, z których największe mają ponad 2,5 metra wysokości. Cała konstrukcja jest polichromowana i złocona.

Druga ikona bazyliki to hejnał mariacki - melodia grana co godzinę z wyższej wieży na cztery strony świata. Tradycja sięga średniowiecza, a melodia urywa się w połowie taktu na pamiątkę strażnika, który został trafiony tatarska strzała podczas ostrzegania mieszkańców. Hejnał jest nadawany codziennie w południe przez Program 1 Polskiego Radia.

Bazylika Mariacka jest częścią historycznego centrum Krakowa wpisanego na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1978 roku - jako jeden z pierwszych dwunastu obiektów na świecie.

Bazylika reprezentuje gotyk ceglany - styl charakterystyczny dla Europy Środkowej, gdzie brak naturalnego kamienia zmuszał budowniczych do pracy z cegłą. Krakowska bazylika łączy elementy gotyku ceglanego z kamiennymi detalami, co odróżnia ją od czysto ceglanych kościołów Pomorza.

Dominująca cecha to dwie asymetryczne wieże fasady zachodniej. Wyższa wieża (zwana Hejnalica) ma 80 metrów i kończy się późnogotyckim hełmem z 1478 roku, zwieńczonym złota korona. Niższa wieża ma 69 metrów i pełni funkcje dzwonnicy - hełm renesansowy dodano w 1592 roku.

Wnętrze to trójnawowa bazylika z nawą główną o sklepieniu gwiaździstym na wysokości około 28 metrów. Prezbiterium jest dłuższe od nawy - typowy układ dla kościołów gotyckich. Okna są ostrołukowe, wypełnione wirażami z XIV-XV wieku (częściowo rekonstruowanymi po II wojnie światowej).

Na ścianach zachowały się fragmenty polichromii średniowiecznych i nowszych - między innymi prace Jana Matejki z lat 1889-1891, który zaprojektował dekoracje całego wnętrza.

Bazylika Mariacka jest częścią wpisu Historyczne Centrum Krakowa na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO (rok wpisu: 1978, numer 29). Kraków był jednym z pierwszych dwunastu obiektów wpisanych na Listę - obok takich miejsc jak Yellowstone, Galapagos czy piramidy w Gizie. Wpis obejmuje Stare Miasto, Wawel, Kazimierz i Stradom.

W projekcie Build The Earth Poland krakowski Rynek Główny z Bazyliką Mariacką jest jednym z aktywnie budowanych obszarów. Stan zaawansowania Krakowa w BTE to około 0,24% powierzchni miasta (0,80 km2), ale Stare Miasto z Bazylika należy do najdokładniej odtworzonych części.

• Hejnał mariacki jest grany co godzinę z wyższej wieży na cztery strony świata - nieprzerwanie od ponad 600 lat.
• Ołtarz Wita Stwosza waży około 200 ton i składa się z drewna lipowego. Podczas II wojny światowej Niemcy wywiezli go do Norymbergi - odzyskano go w 1946 roku.
• Korona na szczycie wyższej wieży jest pozłacana prawdziwym złotem i ma średnicę ponad 2 metry.
• Różnica wysokości wież (80 vs 69 m) jest wynikiem osobnych fundacji - każdą wieżę budowała inna rodzina patrycjuszowska.
• W 1978 roku Kraków (z Bazyliką Mariacką) był jednym z 12 pierwszych obiektów UNESCO na świecie.
• Jan Matejko zaprojektował polichromie wnętrza w latach 1889-1891 - to te same freski, które widzimy dziś.
• Kościół ma jeden z najdłuższych prezbiteriów w Polsce - dłuższe od samej nawy, co jest typowe dla gotyku.