Bazylika Mariacka w Gdańsku

Bazylika Mariacka w Gdańsku to największy ceglany kościół na świecie. Budowany przez 159 lat (1343-1502), wyrasta z samego serca gdańskiego Głównego Miasta jak ceglana góra. Wnętrze ma 105 metrów długości i może pomieścić 25 000 osób stojących - to więcej niż pojemność wielu stadionów piłkarskich.

Kościół powstawał jako świątynia patrycjatu gdańskiego - bogatych kupców, którzy rywalizowali ze sobą fundując kolejne kaplice, ołtarze i dzieła sztuki. W szczytowym okresie wnętrze mieściło ponad 40 ołtarzy bocznych. To nie była świątynia jednej parafii, lecz manifestacja bogactwa całego miasta.

W marcu 1945 roku, podczas walk o Gdańsk, bazylika spłonęła. Zawaliły się sklepienia, stopiły dzwony, zniszczeniu uległo wyposażenie. Odbudowa trwała dekady - dach odtworzono już w latach 50., ale prace we wnętrzu ciągnęły się do lat 2000. Do dziś nie wszystkie elementy zostały odrestaurowane.

Od 2020 roku gdańska bazylika ubiega się o osobny wpis na Listę UNESCO. Gdańsk jako miasto nie jest jeszcze na liście (w przeciwieństwie do Krakowa czy Warszawy), więc Bazylika Mariacka byłaby pierwszym gdańskim obiektem.

Gdańska Bazylika Mariacka to szczytowe osiągnięcie gotyku ceglanego nadbałtyckiego. W przeciwieństwie do krakowskiej Bazyliki Mariackiej, która łączy cegłę z kamieniem, gdański kościół jest zbudowany niemal wyłącznie z cegły - szacuje się, że zużyto około 25 milionów cegieł.

Budowla ma formę bazyliki halowej - trzy nawy o prawie równej wysokości (ok. 29-30 m), co nadaje wnętrzu niesamowite poczucie przestrzeni. Sklepienia gwiaździste i sieciowe opierają się na smukłych filarach, które dzielą przestrzeń na regularną siatkę.

Fasada zachodnia jest zdominowana przez masywną wieżę o wysokości 78 metrów, zakończoną platformą widokową bez hełmu - co jest charakterystyczne dla gotyku ceglanego Pomorza. Dach pokryty jest ciemnymi dachówkami i tworzy ogromną, niemal płaską powierzchnię widoczną z daleka.

Wokół nawy głównej biegną kaplice boczne z własnymi sklepieniami i oknami - kościół ma łącznie 29 kaplic, co czyni go niemal miastem wewnątrz miasta.

Bazylika Mariacka w Gdańsku nie jest jeszcze wpisana na Listę UNESCO, ale Gdańsk aktywnie ubiega się o wpis od 2020 roku. Wniosek dotyczy historycznego Głównego Miasta z Bazyliką Mariacką jako centralnym obiektem. Gdańsk jest jednym z niewielu dużych polskich miast historycznych bez wpisu UNESCO (Kraków, Warszawa, Toruń i Zamość już są na liście).

Niezależnie od statusu UNESCO, Bazylika Mariacka jest pomnikiem historii - najwyższym statusem ochrony zabytków w Polsce, nadawanym przez Prezydenta RP. Na liście pomników historii jest od 2017 roku.

• Na budowę bazyliki zużyto około 25 milionów cegieł - gdyby ułożyć je w linii, sięgnęłyby z Gdańska do Madrytu.
• Powierzchnia wnętrza (5000 m2) odpowiada mniej więcej boisku piłkarskiemu.
• W krypcie spoczywają szczątki astronomia Jana Heweliusza (1611-1687), odkrywcy kilku konstelacji.
• Zegar astronomiczny z XIV wieku wciąż pokazuje prawidłowe fazy Księżyca.
• Kościół ma 37 okien, każde o wysokości około 17 metrów. Łączna powierzchnia szyb to ponad 3000 m2 szkła.
• Po pożarze w 1945 roku temperatura wewnątrz była tak wysoka, że ceglane filary pękały od szoku termicznego.
• W wieży zamontowano 14 dzwonów, z których najcięższy "Gratia Dei" waży ponad 7 ton.